Ieder jaar in september wordt ook in Leeuwarden de Open Monument Dag georganiseerd door Aed Levwerd in samenwerking met het Historisch Centrum Leeuwarden. De werkgroep heeft de afgelopen jaren er voor gezorgd dat de OMD in Leeuwarden drommen mensen op de been krijgt, zowel uit de stad zelf als uit de provincie maar ook van buiten de provincie! Zoveel mogelijk wordt aangesloten bij het thema van de Landelijke OMD maar in Leeuwarden wordt hiervan regelmatig afgeweken maar altijd met een bijzondere reden.
Steeds weer krijgt een ander deel van de rijke schat aan cultuur-historische monumenten in Leeuwarden extra aandacht. Talloze woonhuizen en gebouwen staan dan open voor het publiek en kunnen bezichtigd worden.
Contactpersonen:
Leo van der Laan (voorzitter), Miranda Delfstra, Marloes Eskens, Ad Fahner, Sjoerd Munniks, Henk Oly, Nelleke Overgaauw, Piet van der Wal, Jesse Wassenaar en Klaas Zandberg. Publicaties van de Open Monumentendagen van voorgaande jaren zijn – voor zover voorradig – te koop bij het Historisch Centrum Leeuwarden.
zaterdag 11 september
OPEN MONUMENTENDAG 2010
Stegen, gloppen en binnenterreinen
Dr. Ph. Kooperberg telt in zijn ‘Geneeskundige Plaatsbeschrijving van Leeuwarden’ (1887) maar liefst 96 stegen en gloppen in Leeuwarden. Dat is niet een volledige opsomming want er zijn ook nog enkele zeer smalle naamloze stegen die hij buiten beschouwing laat. Voor het begrip steeg kan Kooperberg geen goeie omschrijving geven: … scherpe begrenzingen tussen de benamingen ‘steeg’ en ‘straat’ zullen wel nooit te maken zijn … schrijft hij. Onder gloppen verstaat hij … smalle stegen, gewoonlijk in stegen gelegen, die blind eindigen. Sommige stegen zijn niet meer dan … een spleet tussen twee blokken huizen te noemen … aldus Kooperberg
De bewoners van stegen en gloppen behoren volgens Kooperberg tot … den minsten arbeidsstand en het proletariaat, met al hunne ellende en armoede … Hun woningen zijn van het slechtste gehalte, vochtig met een slechte toetreding van licht en lucht. Het is er vreselijk ongezond, broeiplaatsen van ziektes – Kooperberg noemt: … scrophulose in al hare nuances, rachitis, scorbuut … vooral onder de kinderen. De meeste van deze stegen en gloppen zijn verdwenen. De woningwet van 1902 dwong de lokale overheden de erbarmelijke omstandigheden aan te pakken. In 1918 zijn er in Leeuwarden nog 62 stegen en gloppen. Ze komen allemaal voor in het gedicht ‘Leeuwarden, stad van stegen’.
Er zijn ook stegen en gloppen bewaard gebleven. Gelukkig, want daarlangs voert dit jaar de route op Open Monumentendag. Een aantal stegen en gloppen is normaal afgesloten, maar op deze Open Monumentendag zijn ze voor één keer toegankelijk. Speciaal is dat ook enkele binnentuinen en –terreinen bekeken kunnen worden. Rustpunten en stilteplekjes in het hart van de stad waar het publiek een kijkje kan nemen.
De route gaat ondermeer langs:
- Doopgezinde Kerk/Vermaningsteeg (Wirdumerdijk), tevens centraal punt van de organisatie tijdens de OMD
- Haniahof (voormalig Stadsarmenhuis) met binnenterrein
- Struivingspoortje (tussen Nieuwestad 58 en 72) met steeg naar voormalige Poptakamers
- Binnenterrein achter Discotheek Fire (voormalige kaatsbaan)
- Bagijnestraat 50/52 met tuin en steeg
- Heerenwaltje 3/gloppe Weerd
- Gloppe naast Poststraat 31 met binnenterrein en Minnemastraat 51
- Monnikemuurstraat 72 (Oud Ritske Boelema Gasthuis) met binnenterrein
- Muziekcentrum Schaaf/steeg Breedstraat en binnenterrein
- Steeg tussen Tuinnen 38 en 42 met binnenterrein en Galileakapel
- Voorstreek 6/10 steeg naar voormalige RK schuilkerk
De route start bij de Doopsgezinde Kerk aan de Wirdumerdijk. maar ook Muziekcentrum Schaaf aan de Breedstraat kan als beginpunt gekozen worden. Op beide punten liggen de bekende routeboekjes (€ 3,--), het gratis routekaartje en andere informatie voor u klaar. Andere historische informatie is te vinden op de website van het Historisch Centrum Leeuwarden: www.historischcentrumleeuwarden.nl
Activiteiten
In de Doopsgezinde Kerk (tevens centraal punt van de organisatie) staat een stand van Aed Levwerd en er is orgelspel. In het Historisch Centrum Leeuwarden draait ’s middags doorlopend een powerpointpresentatie over stegen. In de Hania- en Wolvesteeg is ‘s middags een graffitidemonstratie door de Stichting Graffitiplatform Leeuwarden. In de Haniahof presenteert een aantal daar werkende kunstenaar hun werk, terwijl in de binnentuin een koor optreedt.
Extra activiteit Open Monumentendag op zondag 12 september
Op zondag is er een ‘Kleintje Open Monumentendag’. Enkele monumenten zijn dan net als op zaterdag geopend voor publiek (tussen 13.00 en 17.00 uur), zoals de Haniahof waar m.n. de ateliers wederom zijn te bekijken. De Oldehove is dan gratis open! Verschillende dichters treden op (onder enig voorbehoud) in de Doopsgezinde kerk (14.00 uur), de Galileakapel (15.00 uur) en in de Haniahof (16.00 uur). Voor meer informatie zie www.moannefanitfryskeboek.nl. Bovendien is er naast het HCL om 14.00 uur ‘living history’ rond een authentieke 18e eeuwse rechtszaak met ophanging ter gelegenheid van het 10-jarig bestaan van Aed Levwerd.
|
